Language family: language isolate




descargar 83.3 Kb.
títuloLanguage family: language isolate
fecha de publicación04.08.2016
tamaño83.3 Kb.
tipoDocumentos
b.se-todo.com > Historia > Documentos
SUMERRERA

SUMERIAN, SUMERIO, SUMÉRIEN
Language family: language isolate.

Language codes:

ISO-1 -

ISO-2 sux

ISO-3 sux
Hizkuntza / lengua: sumerrera / sumerian / sumerio / sumérien.

Hiztunak / hablantes: hiztunik gabe K.a. lehen milurteaz gero.

Herrialdea / país: Mesopotamiaren hegoaldea (gaur Irak).



HISTORIA. Hizkuntza isolatua, idatzirik ezagutzen diren zaharrenetakotzat kontsideratua. Ez dute arrakastarik izan familia altaiko, kaukasiko, sino-tibetar edo dravidoarekin kidetasunen bat aurkitzen emandako saioek. Sumerrera izena Irak hegoaldeko Sumer hiritik hartzen du, inperio sumertarraren hiriburua izan zelako.

Ezer gutxi dakigu K. a.-ko 3.000 baino lehenagoko hizkuntzei buruz. Sumertar herriak akadiar herriarekin partekatu zuen inperioaren hegoaldea. Hirugarren eta bigarren milurteetan, dirudienez, sumerrera izan zen gobernatzaileen hizkuntza eta akadiera, hizkuntza semitikoa, berriz, herriaren hizkuntza bezala eremua irabazten aritu zen, K.a.-ko lehenengo milurtean desagertarazteraino. Argi dagoela ematen du sumerrera izan zela K.a.-ko 1900 arte Mesopotamian erabili zen hizkuntza nagusia. Orduan, agian, hitz egiteari utzi arren, beste bi mila urtez jarraitu zuten idazten. Bigarren milurtekoak dira testu literario garrantzizkoenak.

Sumertar hizkuntza eta bere idazkera kuneiformea gradualki garatu ziren bere bizitza aktiboaren 11 mendez. Sumerreraren forma idatzi batzuk halaber aurkitzen dira akadieran edota hititeran ere idatzita eta baita beste hizkuntza batzuetan ere baliokide zaizkion hitzetan. Dirudienez 2 era eman ziren: eme.sal deitua, hots, jainkosei zuzendutako testuetan aurkitutako era femeninoa eta eme.gir era edota hizkera nagusia, honen erabilera emakumeentzat debekatua egon zelarik.
HIZKUNTZA. Ezaugarri nagusiak.

Fonetika. Bere sistema fonologikoa ez da zehazki ezagutzen.

Morfosintaxia. A) Hitz monosilabi-koetan aberatsa da eta askok hainbat esanahi dituzte eta honegatik uste da, txinera bezala, hizkuntza tonala izan zela. B) Izenek ez dute generoa markatzen, behar denean lexikoen bidez ez bada. C) Ondorengo kasuak ditu: ergatiboa, absolutiboa, posesiboa, benefaktiboa, lekuzkoa, adhesiboa, ablatibo-instrumentala eta konminatiboa. D) Hainbat dialekto ezagutzen zaizkio. F) Zenbaketa hirurogeitarra zuen.

Idazkera. Idazkera kuneiformea K.a. 3.500 inguruan agertu zen Mesopotamian. Ezagutzen den idazkera sistemarik zaharrena da. Buztin-bolak erabili ziren, geroago buztinezko taulatxoak non artean freskoak zeudela idazten zuten puntzoiarekin, jabearen marka ere jartzen zutelarik. Geroago azokako gauzak marrazten zituzten: pitxerrak, abere-buruak, galburuak... Hauek dira piktogramak. Gure garaiko 75. urtera arte erabili zen sistema hau. Euskarri erosoago batek ekarri zuen bere desagerpena, papiroak. Hain idazkera konplexua menderatzen zutenak botere handi baten jabe ziren, zalantzarik gabe denbora luzez ikasi ondoren. Antzeko fenomenoak ikusi ahal ditugu Egipton eta Txinan. Prestigio hau, geroago, grekoari eta latinari eman zitzaien. XVIII. m-an aurkitu zen sistema eta halaber deszigfratu ere. Trazu bakoitzak falka edo ziri (latinez cuneus) baten antza zuenez, kuneiforme deitu zitzaion. Deszifratzeko modua hirueledun (pertsiera zahar, elamita eta babilonierazko) inskripzio batek egokitu zuen, Dario (522-486) erregearen oroimenez idazkera kuneiformez idatzitako batek.



HISTORIA. Lengua aislada que pasa por ser la más antigua conocida que se presenta en forma escrita. Los intentos por encontrar su afinidad genética con la familia altaica, caucásica, sino-tibetana o drávida no han tenido éxito. El nombre sumerio procede de la ciudad de Sumer, al sur de Irak, que fue capital de aquel imperio.
Poco se sabe acerca de las lenguas habladas antes del año 3.000 a. C. El pueblo sumerio compartió la parte sur del imperio sumerio-acadio. El acadio ocupaba la parte norte. Durante el tercer y segundo milenios, el sumerio parece haber sido la lengua de los gobernantes, mientras que el acadio, lengua semítica, fue ganando terreno como lengua de uso del pueblo y desplazando al sumerio hasta su desaparición en el primer milenio a. C. Parece claro que el sumerio fue la lengua dominante que se escribió en Mesopotamia hasta el 1900 a. C. Por entonces, probablemente, se dejó de hablar, pero se continuó escribiendo durante otros 2.000 años. Los textos literarios más importantes datan del segundo milenio.

La lengua sumeria y su escritura cuneiforme se desarrollaron gradualmente a lo largo de sus 11 siglos de vida activa. Algunas formas escritas del sumerio se encuentran como formas también escritas en el acadio o el hitita, e incluso en otras lenguas para su palabra equivalente. Pudieron existir dos formas: la llamada eme.sal o forma femenina encontrada en los textos dirigidos a las diosas, y la variedad eme.gir o lengua principal, cuya pronunciación estuvo prohibida para las mujeres.
LENGUA. Principales características.

Fonética. Su sistema fonológico no se conoce con precisión.

Morfosintaxis. A) Lengua rica en palabras monosilábicas, y muchas de ellas destinadas a varios significados que dejan suponer que, como el chino, fue una lengua tonal. B) Los nombres no señalan el género salvo por medios léxicos cuando se considera necesario. C) Posee los siguientes casos: ergativo, absolutivo, posesivo, benefactivo, locativo, adhesivo, ablativo-instrumental y conminativo. D) Se conocen varios usos dialectales. E) Los números utilizan el sistema sexagesimal. F) Se conocen varios usos dialectales.

Escritura. La escritura cuneiforme apareció hacia el año 3.500 a. C. en Mesopotamia. Es el sistema de escritura más antiguo que se conoce. Se utilizaron bolas de arcilla, más tarde tablillas de arcilla donde con un punzón se escribía cuando aún estaban frescas, añadiendo incluso la marca del propietario.Más tarde se dibujaron los objetos del mercado: jarrones, cabezas de animales, espigas de trigo... Son los pictogramas.Se utilizó hasta el año 75 de nuestra era. Su desaparición se debe a la aparición de un soporte más cómodo que la arcilla, el papiro. Quienes dominaban la escritura tan compleja se consideraban poseedores de un considerable poder, resultado sin duda de un largo aprendizaje. Fenómenos parecidos se observan en Egipto y en China. Este prestigio será trasladado después al alfabeto griego y al latino. El sistema fue descubierto y descifrado en el s. XVIII. Como cada uno de los trazos se parecía a una cuña (del latín cuneus) se le llamó cuneiforme. A su desciframiento contribuyó una inscripción trilingüe (persa antiguo, elamita y babilonio) en escritura cuneiforme dedicada a la memoria del rey Darío (522-486).



GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK
GRAMÁTICA DE LA LENGUA SUMERIA, Gramática con ejercicios transliterados y en cuneiforme, Signario y Glosario, Ediciones Clásicas, Rafael Jiménez, Zanudio, 29,5x20,5, 295 or., Madrid, 1998.
IDAZKERA KUNEIFORMEA

CUNEIFORM SCRIPT



Kuneiformea idazteko ezagutzen diren espresio forma zaharrenetakoa da. K.a. XXX. m.inguruan Sumerian sortua, bere aurrekariak 4. milurtearen hondarrera iristen dira (Uruk IV.aren periodoa), kuneiforme idazkera piktografoen sistemaz hasi zen. Idazkerak iraun zuen 3 milurteko espazioan, irudikapen ilustratuak sinplifikatu egin ziren eta abstraktuagoak ziren zenbakien karaktereak ere gradualki txikiago bihurtu ziren, Lehen Brontze Aroko 1.000 bat karaktere bakar izatetik Brontze Aro Beranteko 400 bat karaktere bakarrik izatera iritsiz (Hittite Kuneiformea). Idazkera kuneiformea gradualki idazkera alfabetikoak ordezkatu zuen Burdin Aroko Neo-Asiriar Inperioan eta gure aroaren hasieran iraungia zegoela esan daiteke.

Dokumentu kuneiformeak buztinezko taulatxoetan idatzi ziren falka bezala kanabera zati gogor batekin. Falkak utzitako inpresioak ziri formakoak ziren, hortik kuneiforme izena (“ziri formakoak”, lat. cuneus ‘ziria’).
Sumeriar idazkera originala egokitua zegoen akadiera, eblaiteera, elamiteera, hittitrera, luwianera, hattikera, hirrianera eta urartiera hizkuntzak idazteko eta ugaritieraren eta persiera zaharraren alfabetoak inspiratu zituen. Idazkera kuneiformea gradualki feniziar alfabetoak ordezkatu zuen Neo-Asiriar Inperioaren garaian eta Gure Aroaren II. m.an iraungi egin zen.
Sistema kuneiformak 35 m. baino gehiago iraun zuen munduko lehen sistema bezala eboluzioaren hainbat fasetan, K.a. XXX. m.tik K.o. I. m.ra arte. Erromatarren garaian erabat ordezkatua zeukan alfabeto silabikoak eta ez zuen ondorengo sistemarik utzi. Deszifratzeko amaiera arrakastatsua 1857an gertatu zen.

Idazkera kuneiformeak aldaera sakonak jasan zituen 2 milurtetan baino gehiagoan. Beheko irudiak ondo erakusten du SAG "head" (Borger nr. 184, U+12295) zeinuaren garapena.


Cuneiform is one of the earliest known forms of written expression. Emerging in Sumer around the 30th century BC, with predecessors reaching into the late 4th millennium (the Uruk IV period), cuneiform writing began as a system of pictographs. In the three millennium the script spanned, the pictorial representations became simplified and more abstract as the number of characters in use also grew gradually smaller, from about 1,000 unique characters in the Early Bronce Age to about 400 unique characters in Late Bronze Age (Hittite cuneiform). Cuneiform writing was gradually replaced by alphabetic writing in the Iron Age Neo-Assyrian Empire and was practically extinct by the beginning of the Common Era.
Cuneiform documents were written on clay tablets, by means of a blunt reed for a stylus. The impressions left by the stylus were wedge shaped, thus giving rise to the name cuneiform ("wedge shaped," from the Latin cuneus, meaning "wedge").

The original Sumerian script was adapted for the writing of the Akkadian, Eblaite, Elamite, Hittitr, Luwian, Hattic, Hirrian, and Urartian languages, and it inspired the Ugaritic and Old Persian alphabets. Cuneiform writing was gradually replaced by the Phoenician alphabet during the Neo-Assyrian Empire, and by the second century of the Common Era, the script had become extinct.

The cuneiform writing system was in use for more than 35 centuries, as the world's first system through several stages of evolution, from the 34th century BC down to the 1st century AD.

It was completely replaced by alphabetic writing in the course of the Roman era and has left behind no descendant systems in continued use. Successful completion of decipherment is dated to 1857.

The cuneiform script underwent considerable changes over a period of more than two millennia. The image below shows the development of the sign SAG "head" (Borger nr. 184, U+12295).








1 faseak adierazten du K.a. 3.000 inguruan marraztua dela. 2 faseak adierazten du piktograma biratua K.a. 2.800 inguruan marraztua dela. 3 faseak adierazten du idazkun monumental arkaikoetako glifo abstraktua K.a. 2.600 ingurukoa dela eta 4 faseko zeinua buztinean idatzia, 3 fasekoaren garaikidea. 5 faseak adierazten du 3. milurte berantiarra eta 6 faseak 2. milurte goiztiarraren asiriar duktus zaharra, hittiteerak bereganatua. 7 faseak adierazten du zeinu sinplifikatua asiriar eskribek idatzia 1. milurtearen hasieran idazkera desagertu arte.

K.a. 2.900 inguruan hasita, piktografo asko beren esanahi originala galtzen hasi ziren eta kontestuaren arabera zeinu batek hainbat esanahi uduki zitzakeen. Zeinuen zerrenda laburtu egin zen 1.500 ingurutik 600era eta idazkera geroz eta fonetikoago bihurtu zen. Zeinu erabakigarriak berriro hartu ziren anbiguitatea ekiditeko. Prozesua kronologikoki hieroglifikoen ortografia egiptoarraren garapenaren paraleloa izan zen eta beharbada ez honekiko independentea.



Stage 1 shows the pictogram as it was drawn around 3000 BC. Stage 2 shows the rotated pictogram as written around 2800 BC. Stage 3 shows the abstracted glyph in archaic monumental inscriptions, from ca. 2600 BC, and stage 4 is the sign as written in clay, contemporary to stage 3. Stage 5 represents the late 3rd millennium, and stage 6 represents Old Assyrian ductus of the early 2nd millennium, as adopted into Hittite. Stage 7 is the simplified sign as written by Assyrian scribes in the early 1st millennium, and until the script's extinction.

From about 2900 BC, many pictographs began to lose their original function, and a given sign could have various meanings depending on context. The sign inventory was reduced from some 1,500 signs to some 600 signs, and writing became increasingly phonological. Determinative signs were re-introduced to avoid ambiguity. This process is chronologically parallel to, and possibly not independent of, the development of Egyptian hieroglyphic orthography.



Kuneiforme arkaikoa / Archaic cuneiform




Sumeriar idazkuna estilo arkaiko monumentalean, ggb. K.a. XXVI. m.an.




Sumerian inscription in monumental archaic style, ca. 26th century BC








Lu’enna apaiz nagusiak Lagasheko erregeari bidalitako gutuna (agian Urukagina), bere semea konbatean hil dela adieraziz, K.a. 2.400. urtean.




Letter sent by the high-priest Lu'enna to the king of Lagash (maybe Urukagina), informing him of his son's death in combat, c. 2400 BC.




Sumeriera idatziaren parte bat hizkuntza idazten ikasteko erabili zen K.o. I. m.ra arte. Hizkuntzaren erabilera mintzatua K.a. XVIII. m. inguran iraungi zen.



The written part of the Sumerian language was used as a learned written language until the 1st century AD. The spoken language died out around the 18th century BC



Akadiar kuneiformea / Akkadian cuneiform






Taulatxo kuneiformea Kirkor Minassian bildumakoa, AEBetako Kongresuko Liburutegian dago, ggb. K.a. XXIV. m.koa.



Cuneiform tablet from the Kirkor Minassian collection in the US Library of Congress, ca. 24th century BC.







Letraldaera / Transliteration


Silabategia / Syllabary



Beheko taulatxoek CV edo VC formako silaba bakunak erabiltzeko zeinuak adierazten dituzte. Sumeriar hizkuntzan erabiliak, printzipioz 14 kontsonante bereizteko balio zuten, honela letraldatuak: b, d, g, ḫ, k, l, m, n, p, r, s, š, t, z eta baita 4 bokal kualitate ere: a, e, i, u. Akadiar hizkuntzak bere serie enfatikoak bereizi beharra izan zuen, q, ṣ, ṭ, “soberako” hainbat sumeriar zeinu hartuz (e.g. qe=KIN, qu=KUM, qi=KIN, ṣa=ZA, ṣe=ZÍ, ṭur=DUR etab. Hattiteerak ere hartu zituen gero akadiar kuneiformeak w lerradurarako sartu zituen zeinuak, e.b. wa=PI, wi5=GEŠTIN) eta baita I.A lotura ere ya-rentzat.




The tables below show signs used for simple syllables of the form CV or VC. As used for the Sumerian language, the cuneiform script was in principle capable of distinguishing 14 consonants, transliterated as

b, d, g, ḫ, k, l, m, n, p, r, s, š, t, z

as well as four vowel qualities, a, e, i, u. The Akkadian language needed to distinguish its emphatic series, q, ṣ, ṭ, adopting various "superfluous" Sumerian signs for the purpose (e.g. qe=KIN, qu=KUM, qi=KIN, ṣa=ZA, ṣe=ZÍ, ṭur=DUR etc. Hittite as it adopted the Akkadian cuneiform further introduced signs for the glide w, e.g. wa=PI, wi5=GEŠTIN) as well as a ligature I.A for ya.








-a

-e

-i

-u




a,

á

e,

é

i,

í=IÁ

u,

ú

b-

ba,

=PA,
=EŠ

be=BAD,

=BI,
=NI

bi,

=NE,
=PI

bu,

=KASKAL,
=PÙ

d-

da,

=TA

de=DI,

,
=NE

di,

=TÍ

du,

=TU,
=GAG,
du4=TUM

g-

ga,



ge=GI,

=KID,
=DIŠ

gi,

=KID,
=DIŠ,
gi4,
gi5=KI

gu,

,
=KA,
gu4,
gu5=KU,
gu6=NAG,
gu7

ḫ-

ḫa,

ḫá=ḪI.A,
ḫà=,
ḫa4=ḪI

ḫe=ḪI,

ḫé=GAN

ḫi,

ḫí=GAN

ḫu

k-

ka,

,
=GA

ke=KI,

=GI

ki,

=GI

ku,

=GU7,
,
ku4

l-

la,

=LAL,
=NU

le=LI,

=NI

li,

=NI

lu,



m-

ma,



me,

=MI,


mi,

=MUNUS,
=ME

mu,

=SAR

n-

na,

,
=AG,
na4 ("NI.UD")

ne,

=NI

ni,

=IM

nu,

=NÁ

p-

pa,

=BA

pe=PI,

=BI

pi,

=BI,
=BAD

pu=BU,

=TÚL,


r-

ra,

=DU

re=RI,

=URU

ri,

=URU

ru,

=GAG,
=AŠ

s-

sa,

=DI,
=ZA,
sa4 ("ḪU.NÁ")

se=SI,

=ZI

si,

=ZI

su,

=ZU,
=SUD,
su4

š-

ša,

šá=NÍG,
šà

še,

šé ,
šè

ši=IGI,

ší=SI

šu,

šú,
šù=ŠÈ,
šu4=

t-

ta,

=DA

te,

=TÍ

ti,

,
=DIM,
ti4=DI

tu,

=UD,
=DU

z-

za,

=NA4

ze=ZI,

=ZÌ

zi,

,


zu,

=KA




a-

e-

i-

u-







a,

á

e,

é

i,

í=IÁ

u,

ú




-b

ab,

áb

eb=IB,

éb=TUM

ib,

íb=TUM

ub,

úb=ŠÈ




-d

ad,

ád

ed

id=Á,

íd=A.ENGUR

ud,

úd=ÁŠ




-g

ag,

ág

eg=IG,

ég=E

ig,

íg=E

ug




-ḫ

a,

á=ŠEŠ

e=AḪ

i=AḪ

u=AḪ,

ú




-k

ak=AG

ek=IG

ik=IG

uk=UG




-l

al,

ál=ALAM

el,

él=IL

il,

íl

ul ,

úl=NU




-m

am,

ám=ÁG

em=IM

im,

ím=KAŠ4

um,

úm=UD




-n

an

en,

én,
èn=LI

in,

in4=EN,
in5=

un,

ún=U




-p

ap=AB

ep=IB ,

ép=TUM

ip=IB,

íp=TUM

up=UB,

úp=ŠÈ




-r

ar,

ár=UB

er=IR

ir,

íp=A.IGI

ur,

úr




-s

as=AZ

es=GIŠ,

és=EŠ

is=GIŠ,

ís=EŠ

us=UZ,

ús=UŠ






,

áš

,

éš=ŠÈ

,

íš=KASKAL

,

úš=BAD




-t

at=AD,

át=GÍR gunû

et

it

ut=UD,

út=ÁŠ




-z

az

ez=GIŠ,

éz=EŠ

iz= GIŠ,

íz=IŠ

uz ,

úz=UŠ,
ùz





Babiloniar numeralak / Babylonian numerals



Sumeriarrek 1, 10 eta 60 zenbakietan oinarritu sistema numerikoa erabili zuten. 70 zenbakia idazteko, adibidez, 60 zeinua gehi 10 justu ondoren ezarriaz egin bide zuten. Kontaera mota hau gaur oraindik ere erabiltzen da denbora neurtzeko, minutuaren 60 segundo eta orduaren 60 minutu adibidez.



The Sumerians used a numerical system based on 1, 10 and 60. The way of writing a number like 70 would be the sign for 60 and the sign for 10 right after. This way of counting is still used today for measuring time as 60 seconds per minute and 60 minutes per hour


similar:

Language family: language isolate iconTable language sources

Language family: language isolate iconFrom the gene to language: the state of the art

Language family: language isolate iconRoewer, Nothnagel et al., Continent-wide decoupling of y-chromosomal...

Language family: language isolate iconFamily Psychosocial Screen (fps): a measure of risk

Language family: language isolate iconInternational society for gastrointestinal hereditary tumours (InSight)/human...




Todos los derechos reservados. Copyright © 2019
contactos
b.se-todo.com